Od prac domowych po codzienne problemy – AI w życiu Kopernikarzy 

Rok 2022 był niemało przełomowy dla świata nauki. Otóż to w tym roku Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba – ,,cudowne dziecko” NASA, zaprezentowane przed samym prezydentem Stanów Zjednoczonych – rozpoczął swoją misję w kosmosie. Wartość tego skomplikowanego przedsięwzięcia została oszacowana na 10 mld dolarów, co czyni go najdroższym w historii. Ale oprócz kosmicznych podróży, rok 2022 błyszczy na kartach historii również z powodu odkrycia genów odpowiedzialnych za przeżycie dżumy sprzed 700 lat, powiązania wirusa opryszczki z rozwojem sklerozy, odkrycia gigantycznej bakterii Thiomargarita magnifica… oraz udostępnienia internautom do powszechnego korzystania programu ChatGPT.

Teraz, ponad trzy lata później, niewiele osób pamięta o teleskopie przemierzającym orbity w kosmosie; tym bardziej nie myślimy o odkryciach medycznych…. Próbę pamięci przeżył natomiast wynalazek firmy OpenAI. Powiem więcej – odniósł międzynarodowy sukces, wbił się do rutyny młodych i starych, i trudno teraz o osobę, która nie wie, czym jest ChatGPT. Za przykładem OpenAi poszły Google (Gemini), Microsoft (Copilot) i wiele, wiele innych. Sztuczna inteligencja zaczyna w zaskakującym tempie dominować nad wieloma dziedzinami naszego życia – i nie ominęła również edukacji.

Aby zbadać zjawisko wpływu tych programów na sferę nauczania, przeprowadzono w naszej szkole ankietę pt. Użycie AI wśród Kopernikarzy. Jej wyniki pokazują, że korzystanie z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji jest powszechne. 78% respondentów zadeklarowało, że korzysta z AI. Dla wielu uczniów nie jest to działanie okazjonalne — 32,6% badanych używa AI codziennie, a 39,1% kilka razy w tygodniu. Oznacza to, że dla większości Kopernikarzy sztuczna inteligencja stała się elementem szkolnej rutyny jak i życia poza nią.

Jak to wygląda w praktyce?

Najczęściej uczniowie korzystają z AI podczas odrabiania prac domowych i przygotowywania projektów — zadeklarowało to aż 76,1% ankietowanych. Na drugim miejscu znalazła się nauka do sprawdzianów i kartkówek oraz odpytywanie, wskazana przez 56,5% uczniów. Wyniki te wskazują na wyraźną tendencję wykorzystywania narzędzi opartych na sztucznej inteligencji w celach edukacyjnych. Dla wielu uczniów ChatGPT oraz podobne programy pełnią rolę stałego wsparcia w nauce, porównywanego do „prawej ręki” oraz formy cyfrowego korepetytora, dostępnego w dowolnym momencie.

W kontekście edukacji pojawia się również kwestia samodzielności pracy uczniów. 23,9% ankietowanych przyznało, że korzystało z AI podczas pisania wypracowań, rozprawek lub referatów. Ponadto 43,5% uczniów zadeklarowało, że zdarzyło im się wykorzystać sztuczną inteligencję do ściągania. Dane te wskazują na potrzebę dalszej dyskusji nad zasadami i etyką korzystania z AI w środowisku szkolnym.

Nauka nie jest jednak jedynym powodem korzystania z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji. Trzecim, najczęściej wskazywanym zastosowaniem, wybranym przez 45,7% ankietowanych, była pomoc w problemach i dylematach życia codziennego. Oznacza to, że AI bywa wykorzystywana nie tylko jako narzędzie edukacyjne, lecz także jako źródło ogólnych porad i wsparcia informacyjnego w codziennych sytuacjach.

Z odpowiedzi uczniów wyłania się ciekawy obraz. Okazało się, że sztuczna inteligencja stała się stałym elementem codzienności licealistów. Z jednej strony ułatwia dostęp do wiedzy, pomaga w porządkowaniu informacji i może wspierać proces nauki. Z drugiej — jej rosnąca obecność rodzi pytania o granice jej wykorzystania oraz o wpływ na rozwój kompetencji uczniów. 

Czym dla uczniów jest AI?

         Sztuczna inteligencja coraz częściej pojawia się w codziennym życiu uczniów i – jak pokazują zebrane odpowiedzi – budzi bardzo różne opinie. Dla wielu jest ona przede wszystkim dużym ułatwieniem w nauce. Uczniowie podkreślają, że AI pomaga im szybciej znaleźć potrzebne informacje, zrozumieć trudne tematy oraz rozwiązywać problemy, szczególnie wtedy, gdy brakuje czasu lub materiał wydaje się zbyt skomplikowany. Dzięki AI uczniowie czują, że zawsze mogą liczyć na dodatkowe wytłumaczenie lub podpowiedź.

         Nie brakuje jednak również opinii krytycznych. Część uczniów zwraca uwagę na możliwe negatywne skutki nadmiernego korzystania ze sztucznej inteligencji, takie jak ograniczanie kreatywności, ,,ogłupienie” – cytując odpowiedź jednego z ankietowanych – czy wpływ na środowisko naturalne. W tych wypowiedziach sztuczna inteligencja nie jest oceniana jednoznacznie pozytywnie, lecz jako narzędzie, z którego należy korzystać ostrożnie i świadomie.

        Zdaniem uczniów kluczowe jest znalezienie równowagi – tak, aby AI wspierało naukę, a nie zastępowało samodzielnego myślenia.

Przyszłość w kolorach sztucznej inteligencji

      AI z całą pewnością zaafektuje przyszłość uczniów, a wyniki ankiety mówią wprost, że w negatywny sposób. 71,7% Kopernikarzy uważa, że sztuczna inteligencja jest zagrożeniem dla przyszłości, chociażby na rynku pracy. 

      Trzy lata temu świat zachwycał się teleskopem badającym odległe galaktyki. Dziś młode pokolenie znacznie częściej spogląda nie w kosmos, lecz w ekran, zadając pytania sztucznej inteligencji. AI niewątpliwie będzie miała wpływ na przyszłość edukacji i funkcjonowanie kolejnych pokoleń uczniów. Kluczowym wyzwaniem pozostaje znalezienie równowagi pomiędzy wykorzystaniem jej możliwości a zachowaniem samodzielności, krytycznego myślenia i odpowiedzialnego podejścia do nauki.

Amelia Piechowicz, Milena Pniak